5. Veri Kaynakları ve Sınırlar

6. Veri tutarlılığı ve Olası Aralık

7. Diğer Kurallar

• Alınan avanslar: müşteri avansları (340, 440) borçların %30'undan fazlaysa, borç / özkaynak ve borç / aktif avanslar hariç de hesaplanır ve puan bu değeri kullanır; toplam değer raporda bilgi olarak yazar.
• Faaliyet dışı gelirler: diğer gelirler (602), diğer faaliyet gelirleri (64x) ve olağandışı gelirler (67x) varsa kârlılık puanı bir de bunlar hariç hesaplanır; düşük çıkan kullanılır ve raporda belirtilir.
• 602 diğer gelirler: satışların %5'ini aşarsa FAVÖK marjı, faiz karşılama ve net borç / FAVÖK 602 hariç de hesaplanır; kötü olan kullanılır. Diğer gelirler son iki dönemde düzenliyse (her dönem satışların %1'inden fazla) ve satışların %5'ini aşmıyorsa faaliyet geliri sayılır, kârlılıkta düşülmez; %5'i aşıyorsa düzenli olsa da faaliyet dışı sayılır. Ticarete aracılık firmalarında komisyon asıl iş olduğundan diğer gelirler her zaman faaliyet geliridir.
• İhracatçı firmalar: yurt dışı satışlar (601) satışların yarısından fazlaysa, ticari işlemlerden doğan kur farkı gelirleri (646) faaliyet geliri sayılır.
• Ortaklardan alacaklar: 131 ve 231 hesapları özkaynağın %10'unu aşınca puan hesaplanırken kademeli olarak özkaynaktan ve aktiften düşülür: %10 ile %25 arasında alacağın artan bir kısmı, %25 ve üstünde tamamı.
• Negatif özkaynak: bilançodaki özkaynak negatifse toplam puan en çok 17 (C); yalnız ortaklardan alacaklar düşüldükten sonra negatifse en çok 30 (CCC) olur.
• Koruyucu kuralların toplam etkisi: aynı zayıflık bir kez cezalandırılır. Zayıf kârlılık ve faiz karşılama tavanları, likidite sınırı, net borç / FAVÖK tavanı, net zarar tavanı ve ortaklara borçlar tavanı birlikte finansal notu en çok bir kademe düşürür (bu tavanlar olmadan hesaplanan notun bir kademe altına inilmez). Faaliyet dışı gelirler hariç kârlılık bir tavan değil ölçüdür; bu sınıra girmez.
• Doğası gereği düşük marjlı alt sektörler: otomobil ve diğer taşıt ticareti, ticarete aracılık, gıda ve akaryakıt toptan, akaryakıt perakende firmalarında TCMB verisinde kendi alt sektör ortancası yoksa kârlılıkta marjların ağırlığı yarıya iner; özkaynak kârlılığının ağırlığı iki katına çıkar ve faiz karşılama kârlılığa da girer.
• Zayıf kârlılık ve faiz yükü: faaliyet dışı gelirler hariç net kâr marjı %1'in altında ve faiz karşılama 2'nin altındaysa kârlılık puanı en çok 30. Faiz karşılama 2'nin altındaysa kaldıraç puanına kademeli tavan uygulanır: faiz karşılama 1 ve altında en çok 45 (nakit finansal borcu aşıyorsa 60), 2'ye yaklaştıkça tavan kalkar. Finansal borcu olan firmada faiz karşılama zayıfken likidite puanı da aynı kademeyle sınırlanır (1 ve altında en çok 60); borçlanıp nakitte tutmak notu yükseltmez. Net kâr marjı −%5'in altındaysa finansal puan en çok 55 olur.
• Eksik kalemler: bilançoda hiç görünmeyen ticari alacak, stok ya da ticari borç kalemi sıfır değil "bilinmiyor" sayılır; ilgili oran puana girmez ve kategori kapsamı düşer. Yalnız hizmet ve bilişim sektöründe bu kalemlerin yokluğu gerçek sıfır kabul edilir.
• Ticari borç ödeme süresi: yalnız ticari borçlar (320–329) üzerinden hesaplanır; verilen çekler (103) ayrı göstergelerle izlenir (verilen çek / özkaynak, net borç ve verilen çek / FAVÖK) ve kısa vadeli yükümlülük olarak likidite ile kaldıraca girer.
• Birleşik notun sınırları: birleşik not = finansal puan × 0,70 + subjektif puan. Finansal puan 17 ve altındaysa birleşik not en çok 27–40, 17–45 arasında en çok 40–65 (doğrusal). Finansal puan 45–61 arasında birleşik not en az 28–40, 61–80 arasında en az 40–59 (doğrusal), 80 ve üstünde en az 59. Subjektif form girilmemişse not hesaplanmaz.
• Puan üretilmeyen durumlar: verilerin yarısından azı okunabildiyse ya da aktif ile pasif toplamı arasındaki fark aktifin %5'ini ya da özkaynağın %10'unu aşıyorsa puan üretilmez; bu sınırların altındaki fark uyarıyla raporda yazılır ve puan üretilir. Eksik ya da hatalı belge raporda belirtilir.
• Vergi borcu: mizanda vadesi geçmiş ya da taksitlendirilmiş vergi borcu (368) varsa "vergi borcu yok" beyanı kabul edilmez ve uyum puanı tutarla orantılı sınırlanır: özkaynağın %1'inin ve 100 bin TL'nin altındaki küçük tutar yalnız 1 puan düşürür; %5'e kadar en çok 4, %5 ile %25 arasında kademeli olarak 4'ten 2'ye, %25'in üstünde 0.
• Çok bankalı çalışma: mizanda banka kredisi yoksa bu alan nötr puanlanır. Kredi varsa banka sayısı mizan alt hesaplarından okunur ve beyanın önüne geçer. Kredi beş ya da daha fazla bankaya dağılmış ve %60'ından fazlası kısa vadeliyse çok banka puanı verilmez; raporda "çok bankalı kısa vadeli yapı" bulgusu yazılır.